(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 13 अनुशासनपर्व


॥ श्रीः ॥
13.257. अध्यायः 257
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति ब्राह्मणमहिमप्रकाशनाय कार्तवीर्यार्जुनकथाकथनारम्भः॥ 1 ॥ दत्तात्रेयाद्वरलाभगर्वितेन तेन दिग्जययात्रायां क्वापि पुरुषे स्वसाम्याभावकथने अशरीरवाण्या ब्राह्मणानामुत्कर्षकथनम्॥ 2 ॥ तेन दर्पात्तदवज्ञाने वायुनापि ब्राह्मणानामेवोत्कर्षे कथते तेन वायुंप्रति तत्प्रकाशनप्रार्थना॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच।

कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्ट्वा जनाधिप।
कं वा धर्मोदयं मत्वा तानर्चसि महामते॥ 13-257-1(91756)
भीष्म उवाच। 13-257-2x(7691)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
पवनस्य च संवादमर्जुनस्य च भारत॥ 13-257-2(91757)
सहस्रभुजभृच्छ्रीमान्कार्तवीर्योऽभवत्प्रभुः।
अस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबलः॥ 13-257-3(91758)
स तु रत्नाकरवतीं सप्तद्वीपां ससागराम्।
शशास पृथिवीं सर्वां हैहयः सत्यविक्रमः॥ 13-257-4(91759)
स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कर्मणे।
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य विनयं श्रुतमेव च॥ 13-257-5(91760)
आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम्।
न्यमन्त्रयत संतुष्टो द्विजश्चैनं वरैस्त्रिभिः॥ 13-257-6(91761)
स वरैश्छन्दितस्तेन नृपो वचनमब्रवीत्।
सहस्रबाहुता मेऽस्तु यूपमध्ये ग्रहो यथा॥ 13-257-7(91762)
मम बाहुसहस्रं तु पश्यन्तां सैनिका रणे।
विक्रमेणि महीं कृत्स्नां जयेयं संशितव्रत॥ 13-257-8(91763)
तां च धर्मेण सम्प्राप्य पालयेयमतन्द्रितः।
चतुर्थं तु वरं याचे त्वामहं द्विजसत्तम॥ 13-257-9(91764)
तं ममानुग्रहकृते दातुमर्हस्यनिन्दित।
अनुशाशन्तु मां सन्तो मिथ्यावृत्तं त्वदाश्रयम्॥ 13-257-10(91765)
इत्युक्तः स द्विजः प्राह तथास्त्विति नराधिपम्।
एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजसः॥ 13-257-11(91766)
गतः स रथमास्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिम्।
अब्रवीद्वीर्यसंमोहात्को वाऽस्ति सदृशो मम॥ 13-257-12(91767)
धैर्यैर्वीर्यैर्यशःशौर्यौर्विक्रमेणौजसाऽपि वा।
तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वागुवाचाशरीरिणी॥ 13-257-13(91768)
न त्वं मूढ विजानीषे ब्राह्मणं क्षत्रियाद्वरम्।
सहितो ब्राह्मणेनेह क्षत्रियः शास्ति वै प्रजाः॥ 13-257-14(91769)
अर्जुन उवाच। 13-257-15x(7692)
कुर्यां भूतानि तुष्टोऽहं क्रुद्धो नाशं तथा नये।
कर्म्णा मनसा वाचा न मत्तोस्ति वरो द्विजः॥ 13-257-15(91770)
पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीयः क्षत्रियोत्तरः।
त्वयोक्तौ हेतुयुक्तौ तौ विशेषस्तत्र दृश्यते॥ 13-257-16(91771)
ब्राह्मणाः संश्रिताः क्षत्रं न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम्।
श्रिता ब्रह्मोपधा विप्राः खादन्ति क्षत्रियान्भुवि॥ 13-257-17(91772)
क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्मः प्रजानां परिपालनम्।
क्षत्राद्वृत्तिर्ब्राह्मणानां तैः कथं ब्राह्मणो वरः॥ 13-257-18(91773)
सर्वभूतप्रधानांस्तान्भैक्षवृत्तीनहं सदा।
आत्मसम्भावितान्विप्रान्स्थापयाम्यात्मनो वशे॥ 13-257-19(91774)
कथितं त्वनयाऽसत्यं गायन्त्या कन्यया दिवि।
विजेष्याम्यवशान्सर्वान्ब्राह्मणांश्चर्मवाससः॥ 13-257-20(91775)
न च मां च्यावयेद्राष्ट्रात्त्रिषु लोकेषु कश्चन।
देवो वा मानुषो वाऽपि तस्माज्ज्येष्ये द्विजानहम्॥ 13-257-21(91776)
अद्य ब्रह्मोत्तरं लोकं करिष्ये क्षत्रियोत्तरम्।
नहि मे संयुगे कश्चित्सोढुमुत्सहते बलम्॥ 13-257-22(91777)
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा वित्रस्ताऽभून्निशाचरी।
अथैनमन्तरिक्षस्थस्ततो वायुरभाषत॥ 13-257-23(91778)
त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरु।
एतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षोभो भविष्यति॥ 13-257-24(91779)
अथ च त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजाः।
निरसिष्यन्ति ते राष्ट्राद्धतोत्साहा महाबलाः॥ 13-257-25(91780)
तं राजा कस्त्वमित्याह ततस्तं प्राह मारुतः।
वायुर्वै देवदूतोस्मि हितं त्वां प्रब्रवीम्यहम्॥ 13-257-26(91781)
अर्जुन उवाच। 13-257-27x(7693)
अहो त्वयाऽयं विप्रेषु भक्तिरागः प्रदर्शितः।
यादृशं पृथिवीभूतं तादृशं ब्रूहि मे द्विजम्॥ 13-257-27(91782)
वायोर्वा सदृशं किञ्चिद्ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम्।
अपां वै सदृशं वह्नेः सूर्यस्य नभसोऽपि वा॥ ॥ 13-257-28(91783)

इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-257-1 व्युष्टिं समृद्धिं फलं वा। कं वा कर्मोदयं मत्वा इति ङ.झ. पाठः॥ 7-257-4 स च रक्षार्थमवनिं सप्तद्वीपां इति क.पाठः॥ 7-257-5 दत्तात्रेयाय कारणे इति ङ.झ.पाठः॥ 7-257-7 सहस्रबाहुर्भूयां वै चमूमध्ये गृहेऽन्यथा इति ङ.झ.पाठः॥ 7-257-16 पूर्वो वादो ब्रह्मोत्तरः ब्राह्मणाधिक्यवचनं पूर्वपक्षः क्षत्रियाधिक्यं सिद्धान्त इत्यर्थः। हेतुयुक्तौ प्रजापालनेन हेतुना युक्तौ सहितौ तौ ब्राह्मणक्षत्रियौ पूर्वं ब्रह्मोत्तरो वादः क्षत्रियः क्षत्रियोत्तरः मयोक्तो हेतुयुक्तौ चेति क.पाठः॥ 7-257-17 ब्रह्मा वेदो यज्ञश्च अध्यापनयाजनार्थ एव उपधा च्छलं येषां ते तथा क्षत्रियान्खादन्ति उपजीवन्ति॥ 7-257-20 चर्मवाससः अजिनवस्त्रान्। गायत्र्या कन्यया दिवीति झ.पाठः॥ 7-257-22 ब्रह्मोत्तरं सन्तम्॥ 7-257-23 निशाचरी अन्तर्हिता सरस्वती॥ 7-257-27 पृथिवीभूतं पृथिव्यात्मकं भूतम्॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.